mboRijnland en ROC Mondriaan onderzoeken met steun Alzheimer Nederland hoe onderwijs en zorgpraktijk beter kunnen aansluiten
De zorg voor mensen met dementie verandert. Ouderen blijven langer thuis wonen en hebben vaak een complexere zorgvraag wanneer ze naar een verpleeghuis verhuizen. Dat vraagt om een andere voorbereiding van toekomstige zorgprofessionals. Uit een verkennend onderzoek van mboRijnland en ROC Mondriaan, met steun van Alzheimer Nederland, komt naar voren dat een betere voorbereiding op onverwachte situaties, ethische dilemma’s en de persoonlijke behoeften van mensen met dementie een grotere plek in het onderwijs verdienen.
Studenten komen complexe situaties tegen
Aanleiding voor het onderzoek waren onder meer signalen van studenten die zich tijdens hun stage niet altijd voldoende voorbereid voelden op de dementiezorg. “Studenten zagen en ervaarden situaties waarop ze niet goed voorbereid waren; ze wisten niet goed hoe ze moesten reageren en handelen”, vertelt Nellie Klaassen, docentonderzoeker bij mboRijnland. De onderzoekers spraken met docenten en onderwijsontwikkelaars van vijf onderwijsteams, begeleiders van vier zorginstellingen en hielden drie groepsinterviews met studenten. Ook gingen de onderzoekers Two days inside: ze verbleven twee dagen en een nacht als bewoner in een verpleeghuis om het dagelijks leven van bewoners zelf te ervaren.
De mens achter de zorgvraag
Dat leverde soms verrassende inzichten op. Zo sprak Karel Kans, praktijkonderzoeker bij ROC Mondriaan, een bewoonster die helemaal geen behoefte had aan gezamenlijke kookactiviteiten. Na jarenlang dagelijks koken vond ze het juist heerlijk om niets te hoeven doen. “Daar stond ik dan met mijn boekenwijsheid”, vertelt Kans. “Je kunt wel bedenken dat bepaalde activiteiten goed zijn voor mensen, maar uiteindelijk is de individuele keuze belangrijker.” Het voorbeeld laat zien hoe belangrijk het is om bewoners persoonlijk te leren kennen en niet automatisch in te vullen wat goed voor hen is.
Kwaliteit van leven centraal
Volgens Désirée Bierlaagh, practor bij mboRijnland, vraagt goede dementiezorg om een bredere blik. Niet alleen medische kennis en veiligheid zijn belangrijk, maar vooral ook de kwaliteit van leven van de persoon zelf, hun zelfstandigheid en eigenwaarde. “De vraag is veel meer: wat betekent leven met dementie voor deze mens? Het gewone leven moet centraal staan.”
Leren omgaan met dilemma’s
Dit vraagt van studenten om te leren omgaan met dilemma’s uit de dagelijkse praktijk. Bijvoorbeeld wanneer veiligheid en zelfstandigheid met elkaar botsen. “Studenten moeten leren hoe ze daarin een goede afweging maken. Wanneer is iets veilig en verantwoord? En wanneer weegt iemands zelfstandigheid of plezier zwaarder dan het vermijden van ieder risico?”, zegt Cindy van Spronsen, practor bij ROC Mondriaan. Ook de begeleiding tijdens stages speelt een belangrijke rol. Studenten kunnen onverwacht te maken krijgen met ingewikkelde situaties en hebben dan behoefte aan een vertrouwde begeleider met wie ze hun ervaringen kunnen bespreken.
Eerst de bewoners leren kennen
Bij een van de betrokken zorginstellingen krijgen studenten tijdens de eerste weken van hun stage de tijd om bewoners en hun persoonlijke behoeften te leren kennen, voordat ze beginnen met lichamelijke zorgtaken. De onderzoekers benadrukken dat een goede voorbereiding van studenten een gezamenlijke verantwoordelijkheid is van onderwijs en zorginstellingen. “Mbo-studenten krijgen in allerlei beroepen te maken met mensen met dementie. Toch weten zij niet altijd hoe ze moeten omgaan met onbegrepen gedrag. Het is belangrijk dat zij tijdens hun opleiding leren hoe ze in zulke situaties kunnen handelen, met aandacht voor de mens achter de dementie. Dit onderzoek biedt handvatten om het mbo-onderwijs daarop beter aan te laten sluiten”, zegt Jarina Rombouts, teamleider Samen dementievriendelijk bij Alzheimer Nederland.
Vervolgonderzoek
De onderzoekers van mboRijnland en ROC Mondriaan nodigen andere mbo-instellingen uit om voort te bouwen op de resultaten van hun onderzoek. Om deze uitnodiging kracht bij te zetten, overhandigden zij symbolisch een kompas aan Canan Ziylan, practor Doen wat werkt bij Dementie bij Albeda Zorgcollege. Via het landelijke practoratenplatform Dementie, waarin verschillende mbo-instellingen samenwerken, worden de onderzoeksresultaten gedeeld. Ze vormen daarmee een basis voor verder onderzoek naar de voorbereiding van toekomstige zorg- en welzijnsprofessionals.
Naast het onderzoeksrapport is het webinar waarin de resultaten van het onderzoek werden toegelicht beschikbaar via onderstaande link. Ook een podcast over de ervaringen van de onderzoekers tijdens Two Days Inside is terug te luisteren.
Lees hier het onderzoeksrapport.
Kijk hier het webinar terug
Luister hier de podcast over Two days inside.